ارزیابی و پهنه‌بندی پتانسیل ژئواکوتوریسمی شهرستان سمیرم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران

چکیده

پیشینه و هدف جاذبه‌ ها و توانمندی ‌های اکوتوریسم از سرمایه ‌های منحصر به ‌فرد هر کشور در منطقه به شمار می ‌رود. که شناسایی، طبقه ‌بندی و برنامه‌ ریزی آن به‌ منظور توسعه گردشگری علمی از اهمیت بسیاری برخوردار است، این شاخه از گردشگری به‌ طور ویژه با رعایت ضوابط و استانداردهای بین ‌المللی به معرفی پدیده‌ های حاصل از چشم ‌انداز، زمین ‌شناسی و ژئومورفولوژی به گردشگران همراه با حفظ هویت مکانی آن­ها می ‌پردازد و نیز مشاهده این گنجینه را سامان‌ دهی می ‌کند و از تخریب آن بوسیله انسان جلوگیری می ‌کند و از سوی دیگر می ‌تواند زمینه را برای توسعه منطقه فراهم کند. صنعت گردشگری طبیعی به ویژه اکوتوریسم و ژئوتوریسم به ‌عنوان یک صنعت سبز کمترین وابستگی را به منابع پایه آب و خاک داشته و در عین حال از نظر کسب درآمد و اشتغال و توسعه فرهنگی بسیار حائز اهمیت است. شهرستان سمیرم از نظر ویژگی­های ساختاری سیستم طبیعی موجود و نیز مسائل انسانی مرتبط با موقعیتش و با دارا بودن قابلیت­های طبیعی همچون آبشار، چشمه، غار، رودخانه، کوهستان مرتفع و قلل و دریاچه و روستاهای زیبا و عمدتاً سازگار با محیط طبیعی و غیره می‌ تواند یکی از مناطق مستعد کشور در جهت گسترش ژئواکوتوریسم و جذب سرمایه باشد. لذا با شناخت هر چه بهتر این منطقه و معرفی توانمندی ‌های ژئواکوتوریسمی آن به عنوان بخشی از جاذبه ‌های استان به همراه جاذبه فرهنگی و باستانی و ایجاد تفرجگاه ‌های متناسب با محیط­های طبیعی می‌ توان به جذب گردشگران و ایجاد اشتغال و جذب سرمایه امید داشت.
مواد و روش­ ها در این پژوهش برای پهنه ‌بندی پتانسیل‌ های ژئوتوریسمی شهرستان سمیرم از مدل آنتروپی شانون استفاده شده. برای مدل سازی از پارمترهای طبیعی و انسانی موجود در منطقه به‌ عنوان شاخص‌ هایی برای آنتروپی شانون استفاده شد. این شاخص‌ ها شامل ارتفاع، شیب، فاصله از رودخانه، فاصله از ژئوسایت، فاصله از قله، فاصله از امامزاده، فاصله از دشت، فاصله از کاربری اراضی، فاصله از واحد اراضی، فاصله از دریاچه، فاصله از آبشار، فاصله از غار، فاصله از چشمه، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از روستا، مناطق حفاظت ‌شده، اقلیم می‌ باشد. کلیه نقاط با پیمایش میدانی از طریق GIS برداشت شد. نقشه‌های و معیارهای موردنیاز در محیط GIS تهیه و از تعدادی نقشه ‌ها، فاصله گرفته شد. با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون و با همکاری متخصصانی ابتدا جدول تصمیم‌ گیری بی مقیاس شد. سپس وزن هر یک از معیارها جهت استفاده در اولویت ‌بندی گزینه ‌های دهستان شامل وردشت، حنا، ونک، پادنا سفلی و پادنا علیا، پادنا وسطی (کوچک ‌ترین واحد سیاسی شهرستان می ‌باشد و به‌ عنوان واحد مطالعاتی در نظر گرفته ‌شده است) محاسبه گردید. سپس جدول بی مقیاس موزن را محاسبه کرده و در مرحله نهایی بعد از محاسبه راه‌ حل ایده آل مثبت و منفی گزینه ‌ها اولویت ‌بندی آن ‌ها از طریق محاسبه نزدیکی نسبی گزینه ‌ها به راه‌ حل ایده آل انجام شد. نقشه وزنی معیار آنتروپی برای هر معیار محاسبه شد و وزن هر معیار در امتیاز معیارها ضرب شد و نتیجه نهایی نقشه نهایی آنتروپی به دست آمد. برای بررسی و ارزیابی ژئوتوریسم و اکوتوریسم مدل‌ ها و تکنیک‌ های مختلف و متعدد ابداع و پیشنهاد شده است. مدل ‌های ارزیابی ژئوتوریسم سعی دارند پتانسیل‌ ها و توانمندی ‌های ژئوتوریسم را در سطوح ناحیه ‌ای و ملی بررسی و ارزیابی نموده و مکان‌ ها یا نواحی با قابلیت ‌های ژئوتوریسمی را شناسایی نموده و جهت برنامه‌ ریزی ‌ها و اقدامات بعدی معرفی نمایند. در این روش یک ژئومورفوسایت بر اساس سه ارزش علمی، افزوده و ترکیبی تفسیر می ‌گردد. در ارزش علمی شاخص‌ های منحصر به فرد بودن، درهم تنیدگی، قابلیت مشاهده مجدد، جغرافیای دیرینه مدنظر است. در ارزش علمی، شاخص جغرافیای دیرینه به دلیل کمک به تجزیه و تحلیل شرایط زمین و تاریخ آب و هوایی اهمیت زیادی دارد. زیرا معیار جغرافیای دیرینه به دلیل گذشته زمین و اقلیم در ارزش علمی از جایگاه ویژه ‌ای برخوردار است. در ارزش افزوده، شاخص ‌های اکولوژیک، زیبایی، اقتصادی و فرهنگی با تأکید بر شاخص (زمین – تاریخی) در نظر گرفته می‌شود. هدف از محاسبه ارزش افزوده، این است که با برجسته کردن شاخص‌ های مدنظر، امکان اتصال بین ژئومورفولوژی و گردشگری به وجود آید. در زیر معیارهای ارزش ترکیبی بیشتر تأکید بر اقدامات مدیریتی مسئولان و برنامه ریزی جهت توسعه گردشگری، ایجاد زیر ساخت ‌های گردشگری، اقدامات تبلیغاتی مدنظر هستند. در روش رینارد، امتیازدهی گروهی بر اساس میانگین گیری از امتیازدهی فردی یا تلفیق نظرهای کارشناسان دیگر انجام شده است.
نتایج و بحث ارزیابی این منطقه نشان می‌ دهد شهرستان سمیرم منطقه ‌ای کمتر شناخته شده برای گردشگران است و منابع زمین شناختی آن کمتر شناسایی و معرفی شده است؛ هرچند به لحاظ ارزشی و علمی خصوصیات جالب توجهی به زمین گردشگران ارائه می ‌دهد. تنوع و تعداد بالای پدیده ‌ها، دسترسی تقریباً آسان به تمامی نقاط شهرستان از طریق جاده ‌های آسفالت و خاکی، اشکال منحصر بفرد و زیبای زمین‌ شناسی و کنار هم قرار گرفتن لایه‌ها و سازندهای گوناگون با قدمت و خصوصیات متفاوت، همه ازجمله عواملی هستند که این منطقه را برای توسعه ژئوتوریسم مستعد می‌ سازد. بنابراین شهرستان سمیرم از توانمندی لازم برای توسعه زمین‌ گردشگری برخوردار است. این پتانسیل ‌ها و منابع بالقوه و جالب توجه که امکان تبدیل به جاذبه‌ های ژئوتوریستی را دارا هستند با استفاده از جستجوی کتابخانه ‌ای، وب سایت‌ ها، نقشه‌ ها، پرسش از افراد محلی و بازدیدهای میدانی شناسایی و معرفی شدند. سپس با توجه به مقیاس ‌های تعریف شده به روش رینارد مورد ارزیابی قرار گرفتند. از میان 4 لندفرم منتخب، غار دنگزلو رتبه نخست، تخت سلیمان رتبه دوم، آبشار رتبه سوم و چشمه بازرنگ رتبه چهارم را به خود اختصاص دادند. همچنین نقشه پتانسیل یابی نهایی شهرستان به روش آنتروپی نشان داد که حدوداً 8425/108 کیلومتر مربع (%6.7) این شهرستان پتانسیل بسیار کم برای ژئواکوتوریسم، 388.2175 کیلومترمربع پتانسیل کم (%23.9)، 322.1800 کیلومتر مربع پتانسیل متوسط (%19.8)، 427.2350 کیلومتر مربع پتانسیل زیاد (%26.3) و  378.1650کیلومتر مربع پتانسیل بسیار زیاد (%23.27) برای ژئواکوتوریسم را دارد.
نتیجه­ گیری با توجه به اطلاعات به‌دست‌آمده در طول پژوهش، بزرگ‌ترین موانع توسعه گردشگری و زمین‌گردشگری در شهرستان سمیرم، ناشناخته بودن این منطقه و منابع بالقوه آن و عدم وجود امکانات در کمترین سطح برای گردشگران است که درصورت رفع این موانع می‌توان از توانمندی این شهرستان برای جذب گردشگران استفاده نمود. درخصوص امتیازات روش رینارد، مجموع ارزش افزوده در بین هر 4 لندفرم از سایر ارزش‌ها بالاتر است. غار دنگزلو و تخت سلیمان به‌عنوان باارزش‌ترین منابع زمین شناختی منطقه برای توسعه ژئوتوریسم، باید مورد توجه بیشتری قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Evaluation and zoning of geo-ecotourism potential of Semirom city

نویسندگان [English]

  • Shila Hajehforoshnia 1
  • Amir Karam 2
1 Assistant professor, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Geomorphology, Faculty of Geographical Science, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Background and Objective Ecotourism attractions and capabilities are one of the unique assets of each country in the region. That its identification, classification, and planning are very important for the development of scientific tourism, This branch of tourism, especially in compliance with international rules and standards, introduces the phenomena resulting from the landscape, geology, and geomorphology to tourists while preserving their spatial identity, and also organizes the observation of this treasure and it prevents its destruction by humans and on the other hand, can provide the ground for the development of the region. The natural tourism industry, especially ecotourism and Geotourism, as a green industry, has the least dependence on basic water and soil resources, and at the same time is very important in terms of income, employment, and cultural development. A Semirom city in terms of structural features of the existing natural system and also human issues related to its location and having natural capabilities such as waterfalls, springs, caves, rivers, high mountains and peaks and lakes, and beautiful villages and mainly compatible with the natural environment and, etc. It can be one of the potential regions of the country to expand Geo-tourism and attract capital. Meanwhile, this region is located in the southern part of the country and the growing trend of this province and the increase in population, and the need for recreation, employment, and attracting economic investments them is undeniable.
Materials and Methods In this research, the fuzzy Shannon-Wiener model has been used to zoning the Geotourism potentials of Semirom city. For modeling, natural and human parameters in the region were used as indicators for Shannon. These indicators include altitude, slope, distance from the river, distance from Geosite, distance from the peak, distance from Imamzadeh, distance from plain, distance from land use, distance from the land unit, distance from the lake, distance from the waterfall, distance from the cave, Distance from spring, distance from the fault, distance from the road, distance from the village, protected areas, and climate. All points were harvested by GPS. The required maps and criteria were prepared in the GIS environment and a number of maps were removed. Using the Shannon entropy technique and with the cooperation of experts, the decision table was first scaled. Then, the weight of each criterion was calculated to be used in prioritizing rural options including Wardasht, Hana, Vanak, Lower Padna, and Upper Padna, Middle Padna (which is the smallest political unit of the city and is considered a study unit). Then, the scale was calculated and in the final step, after calculating the positive and negative ideal solutions of the options, their prioritization was done by calculating the relative proximity of the options to the ideal solution. The weight map of the entropy criterion was calculated for each criterion and the weight of each criterion was multiplied by the criteria score and the final result of the final entropy map was obtained. Numerous different models and techniques have been developed and proposed to study and evaluate Geotourism and ecotourism. Geotourism evaluation models try to study and evaluate the potentials and capabilities of Geotourism at the regional and national levels, identify places or areas with Geotourism capabilities, and introduce them for further planning and actions. In this method, a Geocomposite is interpreted based on three scientific values, added and combined. In the scientific value of the indicators of uniqueness, entanglement, and re-observability, ancient geography is considered. In scientific value, the ancient geographical index is very important because it helps to analyze the earth's condition and climatic history. Because the criterion of ancient geography has a special place in scientific value due to the past of the earth and climate. In value-added, ecological, aesthetic, economic, and cultural indicators are considered with emphasis on the index (land-histories). The purpose of calculating value added is to make a connection between Geomorphology and tourism by highlighting the indicators in question. Under the criteria of combined value, more emphasis is placed on managerial actions of officials and planning for tourism development, creation of tourism infrastructure, and promoting measures. In Reynard's method, group scoring is based on average individual scores or combining the opinions of other experts.
Results and Discussion Evaluation of this area shows that Semirom city is a lesser known area for tourists and its geological resources are less identified and introduced; however, in terms of value and science, it offers interesting features to the tourist land. Variety and a high number of phenomena, easy access to almost all parts of the city through asphalt and dirt roads, unique and beautiful geological shapes, and the juxtaposition of different layers and formations with different ages and characteristics, are all among the factors that make this area prone to Geotourism development. Therefore, Semirom city has the necessary capacity to develop tourist land. These potentials and interesting and potential resources can be turned into Geotourist attractions by using library search, websites, maps, asking local people, and field visits were identified and introduced. Then they were evaluated according to the scales defined by the Reynard method. Among the 4 selected landforms, Dengzlu Cave was the first, Takht-e-Soliman was the second, abshar was the third, and Cheshmeh Bazarang was the fourth. Also, the final potential mapping map of the city by entropy method showed that approximately 108.8425 square kilometers (6.7%) of this city have a very low potential for Geo-tourism, 388.275 km2, low potential (23.9%), 322,300 km2. Medium potential (19.8%), 2327.450 square kilometers has high potential (26.3%) and 378.1650 square kilometers have very high potential (23.27%) for Geoecotourism.
Conclusion According to the information obtained during the research, the biggest obstacles to the development of tourism and tourism, are land in the city of Semirom, the unknown in this area and its potential resources, and the lack of facilities at the lowest level for tourists that if these barriers are removed can be the city used to attract tourists. Regarding the advantages of the Reynard method, the total value added among all 4 landforms is higher than the other values. Dangzloo Cave and Takht-e Soleiman, as the most valuable geological resources in the region for the development of Geoecotourism, should be given more attention. Above all, the introduction of these resources and the geological attractiveness of these unique natural forms will play the greatest role in the presence of the tourist land.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geocotourism
  • Ecotourism
  • Shannon Entropy
  • Reynard
  • Semirom County
Bernard Joyce, E. 2010. Australia’s Geoheritage: History of Study, a New Inventory of Geosites and Applications to Geotourism and Geoparks, Geoheritage, 39 – 56. DOI:10.1007/s12371-010-0011-z
Beeco JA, Jeffrey CH, Matthew TJB. 2014. GPS Visitor Tracking and Recreation Suitability Mapping: Tools for understanding and managing visitor use. Landscape and Urban Planning, 127: 136-145. doi:https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2014.04. 002.
Bostani Alireza, Sharifi Seyedeh Maryam. 2015. Ecotourism zoning using fuzzy model Case study: Shiraz city, Geographical planning of space Quarterly Journal, No16.1-17pp http://gps.gu.ac.ir/article_10914.html
Bunruamkaew K, Yuji M. 2011. Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of surat Thani province, Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 21: 269-278. doi:https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.07.024.
Coratza, P, Giusti, C.2005. A method for the evaluation of impacts on scientific quality of Geomorpholigy, I1, Quaternario, 18 (1), 306- 312. https://doi.org/10.1515/geo-2018-0015
Comanescu, L. Nedelea, A. Dobre, R. 2011. Evaluation of geomorpho- sites in Vistea Valley (Fagaras Mountains-Carpathians, Romania), International Journal of the Physical Sciences. 6, 1161 - 1168.  doi:org/10.5897/Ijps10.384
Erfan i M, Ehsanzadeh N. 2021. Recreation suitability zoning in part of the Oman sea coast. Journal of RS and GIS for Natural Resources, 12(1): 107-123. http://dorl.net/dor/20.1001.1.26767082.1400.12.1.6.7. (In Persian).
Fassoulas, Ch., Mouriki, D., Dimitriou Nikolakis, P. and George, I. 2011. Quantitative Assessment of Geotopes as an Effective Tool for Geoheritage Management; geoheritage, 21: 245-246. DOI: 10.1007/s12371-011-0046-9
Fekrizadeh Nazanin, Aristotle Behrouz, Possibility of measuring areas prone to ecotourism development in Talesh city with GIS interest, Natural Geography Research, Volume 46, 4, Winter 2014 ص -,494  477  10.22108/SPPL.2017.81412.0
Hernandez CR, Eduardo Bello B, Guillermo Montoya G, Erin IJ. 2005. Social adaptation ecotourism in the Lacandon forest. Annals of Tourism Research, 32(3): 610-627. doi:https://doi.org/10.1016/j.annals.2004.08.005.
Jabir K, Arun Das S. 2014. Evaluation of recreational site selection and the prospects of recreational. International Journal of Environmental Sciences, 3(10): 17-21. https://www.academia.edu/11623296/Evaluation_of_Recreational_Site_Selection_and_the_Prospects_of_Recreational
Miljković Ð, Božić S, Miljković L, Marković SB, Lukić T, Jovanović M, Bjelajac D, Vasiljević ĐA, Vujičić MD, Ristanović B. 2018. Geosite assessment using three different methods; a comparative study of the Krupaja and the Žagubica Springs–Hydrological Heritage of Serbia. Open Geosciences, 10(1): 192-208. doi:https://doi.org/10.1515/geo-2018-0015
Maghsoudi, M. and Rahmati, M. 2018. Geomorphosites assessment of Lorestani province in Iran by comparing of Zouros and Comanescus methods (case study: Poldokhtar area, Iran). Geo journal of turism and geosites, 1(21): 226 – 238. DOI: 10.30892/gtg.21118-283
Polovitz, N. 2011. Measuring geotourism: Developing and testing the geotraveler tendency scale (GTS). Journal of Travel Research, pp. 567 – 578. DOI: 10.1177/0047287510382295
Pourghasemi, H. R., Mohammady, M. and Pradhan, B., 2012- Lanslide Susceptibility mapping using index of entropy and Conditional probability models in GIS. Safarood Basin, Iran, Catena 97: 71-84 doi:10.1016/j.catena.2012.05.005
Pina, A., Fredi, P., and Delmonte, M. 2014. The ernici mountains Geohritage (Central Apennines, Italy): Assessment of the Geosites for Geotourism development. GeoJornal of Tourism and Geosites, 2(14): 193-206.
Pralong, J. 2005. A method for assessing the tourist potential and use of geomorphological sites, Géomorphologie relief processus environnement, 3(3/2005): 189 - 196. DOI: 10.4000/geomorphologie.350

Reynard, E., Fontana, G., Kozlik, L., and Scapozza, C. 2007. A method for assessing scientific and additional values of geomorphosites. Geographica Helvetica Jg., 62: 148-158. DOI: 10.5194/gh-62-148-2007
Rocha, J., Brilha, J., and Henriques, M. H. 2014. Assessment of the geological heritage of Cape Mondego Natural Monument (Central Portugal), Proceedings of the Geologists’Association, 125: 107–113. DOI: org/10.1016/j.pgeola.2013.04.005
Ramsay T. 2017. Fforest Fawr Geopark—a UNESCO Global Geopark distinguished by its geological, industrial and cultural heritage. Proceedings of the Geologists' Association, 128(3): 500-509. doi:https://doi.org/10.1016/j.pgeola.2016.12.010.
Sarvati, Mohammad Reza, Kazazi, Elham, 2006, Geotourism and Planning Opportunities in Hamadan Province, Quarterly Journal of Geographical Space, Islamic Azad University, Ahar Branch, sixth year. doi:10.22131/SEPEHR.2014.12163
Saffari A, Qanavati E, Samimipour K.2013. Identification of areas prone to ecotourism development in Kazerun city, Scientific Journals Management System, Volume 12, Number 26 http://jgs.khu.ac.ir/article-۱-۶۶۸-fa.html. (In Persian).
Shayan, S, Sharifi Kia, M, Zare, Gh. 2010. Evaluating the geomorphotourism potential of landforms based on Praloong method. Arid Regions Geographic Studies. 2011; 1 (2):73-91. Retrieved from http://journals.hsu.ac.ir/jarhs/article-1-67-fa.html. (In Persian).
Takeei K. 2016. Geoecotourism and environmental conservation education: insights from Japan, GeoJournal 81(5) doi:10.1007/s10708-015-9660-4
Wu Y-Y, Wang H-L, Ho Y-F. 2010. Urban ecotourism: Defining and assessing dimensions using fuzzy number construction. Tourism Management, 31(6): 739-743. doi:https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.07.014.
Yan L, Gao BW, Zhang M. 2017. A mathematical model for tourism potential assessment. Tourism Management, 63: 355-365. doi:https://doi.org/10.1016/j.tourman.2017.07.003.
Zouros, N. 2005. Assessment, protection and promotion of geomorphological and geological sites in the Aegean area, Greece. Geomorphologie relief processus environnement, 3: 227- 234. DOI: 10.4000/geomorphologie.398
Zabihi H, Mohsen A, Isabelle DW, Mohammadreza K, Anuar A, Hasan S. 2020. A GIS-based fuzzy-analytic hierarchy process (F- AHP) for ecotourism suitability decision making: A case study of Babol in Iran. Tourism Management erspectives, 36: 100726. doi:https://doi.org/10.1016/j.tmp.2020.100726.