بررسی تغییرات کاربری زمین و اثرات آن بر رژیم هیدرولوژیک حوضه‌های اصلی شهرستان بینالود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیئت علمی دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشجوی دکترا، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف تشخیص و تعیین تغییرات کاربری و پوشش زمین و اثرات آن بر تغییرات دبی ماهانه حوضه‌های آبخیز شهرستان بینالود شامل دو حوضه زیربند گلستان و سرآسیاب شاندیز انجام گرفت. بررسی این تغییرات طی سال‌های 1369، 1379، 1389 و 1399 و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست از یک سو و داده‌های دبی ماهانه فصول زمستان و بهار از سوی دیگر میسر گردید. در ابتدا، طبقات کاربری زمین شامل باغ، مسکونی، پهنه آبی، رخنمون سنگی، مرتع متوسط، مرتع ضعیف، و زمین بایر از طریق پردازش تصاویر ماهواره‌ای در محیط نرم‌افزاری ENVI استخراج و نقشه‌های مربوط تهیه گردید. سپس، آزمون همبستگی پیرسون بین درصد مساحات کاربری‌ها و میزان دبی ماهانه ایستگاه‌های هیدرومتری به کمک نرم‌افزار آماری SPSS انجام گردید. نتایج حاصل نشان داد که بیشترین وسعت کاربری‌ها به مراتع و زمین بایر تعلق داشت و تغییرات و تبدیلات کاربری‌ها نیز عمدتا بین این دو کاربری اتفاق افتاده بود. کاهش سطح مراتع و افزایش زمین‌های بایر طی دهه‌های اول (1369-1379) و سوم (1389-1399) بسیار چشمگیر بوده است، به طوری که 38 و 13 درصد مراتع متوسط حوضه زیربند به ترتیب طی دو دهه مذکور کاهش یافته است. در مقابل، زمین‌های بایر با افزایش 31 و 15 درصدی طی این دو دهه روبه‌رو بوده‌اند. اما نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که رابطه معنی‌داری بین تغییرات مساحت کاربری‌های رخنمون سنگی، مرتع متوسط و مرتع ضعیف و تغییرات دبی حوضه زیربند گلستان وجود دارد. وجود همبستگی مثبت بین مساحت سه کاربری مسکونی، رخنمون سنگی و بایر و دبی ماه‌های فروردین و اردیبهشت و در مقابل، همبستگی منفی حاصل بین مساحت کاربری مرتع و دبی ماه‌های مذکور از دیگر نتایج مهم پژوهش بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Study the landuse change and it’s effects on hydrologic regime in main catchments of Binalood county

نویسندگان [English]

  • sayyad asghari saraskanroud 1
  • Fahimeh Pourfarrash Zadeh 2
1 Faculty of Mohaghegh Ardabili University
2 PhD student, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran
چکیده [English]

The aim of this study was to identify and determine the land use/cover changes and its effects on monthly discharge variations in the main catchments of Binalood county, including ZirbandGolestan and SarasyabShandiz catchments. Investigation of the changes during 1990, 2000, 2010 and 2020 years was possible by using Landsat satellite images on the one hand and monthly discharge data of winter and spring on the other hand. Firstly, land use classes including garden, residential, water area, rock outcrop, moderate range, poor range, and barren land were derived by processing the satellite images to produce the maps in ENVI software environment. Then, the Pearson correlation test between the percentage of land use areas and the monthly discharge of hydrometric stations was performed using SPSS software. The results showed that the main area of the catchments belong to rangelands and barren lands, so that the changes and conversions of land uses occurred mainly between these two land uses. The decrease of rangelands and the increase of barren lands during the first (1990-2000) and the third (2010-2020) decades have been very considerable, so that 38% and 13% of the moderate rangelands of the Zirband catchment have decreased during the two decades, respectively. In contrast, barren lands have grown by 31% and 15 % over the two decades. The results of correlation test showed that there are significant relationships between changes in areas of rock outcrop, moderate range and poor range and variations in discharge of Zirband catchment. The positive correlation between the areas of 3 landuses including residential, rock outcrop and barren land and discharges in April and May, and in contrast, the negative correlation between rangeland areas and discharge of the mentioned months was another important result of the study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Landuse change
  • discharge
  • Correlation
  • Zirband
  • Sarasyab

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 20 مرداد 1400
  • تاریخ دریافت: 18 اردیبهشت 1400
  • تاریخ بازنگری: 18 مرداد 1400
  • تاریخ پذیرش: 20 مرداد 1400