الگوهای مکانی- زمانی تغییرات سیمای سرزمین و توسعه شهری (مطالعة موردی: گرگان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس تهران

2 دانشیار گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

سیمای سرزمین پارچینی از عناصر مختلف در یک بستر غالب کاربری- پوشش سرزمین است که در سال­های اخیر بر کمّی کردن آن تأکید زیادی شده است. عناصر سیمای سرزمین متفاوتند که در این مطالعه مناطق شهری به عنوان لکه­های شهری و جهت شناسایی تغییرات استفاده شده است. هر منطقه شهری به عنوان لکه­ای از سیمای سرزمین منطقه مورد مطالعه قرار گرفته است. در این خصوص، الگوهای لکه­های شهری شهر گرگان در سال­های 1987 و 2001 با استفاده از معیارهای مرتبط با تعداد لکه­ها، همسایگی و مجاورت لکه­ها با هم و شکل لکه­های شهری مقایسه گردید. جهت انجام این کار، مناطق شهری به عنوان لکه شهری در نرم­افزار Fragstats وارد شده و از لحاظ معیارهای مختلف مورد بررسی قرار گرفتند. این بررسی نشان داد که در طول دوره 14 ساله، الگوی توسعه شهری در شهر گرگان به سمت ایجاد لکه­های بزرگ­تر با اشکال ساده­تر و با پیچیدگی کمتر سوق پیدا کرده است. به عبارتی، رشد شهری در مسیر مناطق یا لکه­های شهری گذشته بوده است. این نتیجه در بررسی مکانی لکه­های بزرگ (مجموعه­ای از مناطق شهری پیوسته به هم) نیز قابل مشاهده است که در آن، دو لکه بزرگ سال 1987 به واسطه رشد مناطق شهری بین آن­ها به هم متصل شده و یک لکه بزرگ­تر را ایجاد نمودند. علی­رغم گرایش رشد شهری به سمت مناطق گذشته و نهایتاً ایجاد لکه­های شهری نزدیک به هم، مشاهده گردید که این لکه­ها دارای توزیع یکنواخت در کل منطقه نیستند و دارای شکلی    پراکنده­اند. این نتیجه از افزایش 1/2 برابری لکه­های شهری طی این دوره نیز قابل استنتاج است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Tempo-spatial patterns of landscape changes and urban development (Case study: Gorgan)

نویسندگان [English]

  • Hamid Reza Kamyab 1
  • Abdol-Rasoul Salman Mahini 2
1 Graduated MSc. of Environmental Sciences, College of Natural Resource, Tarbiat Modares University
2 Assoc. Prof. of Environmental Sciences, College of Natural Resource, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
چکیده [English]

Landscape includes a mosaic of landscape elements in a context of a major land use/cover. Much emphasis has been placed on developing methods to quantify landscape patterns in recent years. Landscape elements include various types, including urban areas and patches, which were used for change's identification in the current study. Any urban area has been considered a landscape patch and their patterns for the Gorgan city between the years 1987 and 2001 have been compared in this study. Number, shape and neighborhood metrics was the major groups of metrics calculated. To do so, urban areas were fed to Fargstats Software as patches. Comparison showed that development pattern in Gorgan city has led to the creation of larger and simpler patches with and less fractal dimension during the 14-years period of our study. In fact, urban growth was shown to be adhering to the previous urban patches. This is also visible to the spatial investigation of the largest patches (a complex of continues areas), such that, for example, two large patches in 1987 had been joined because of infill. Despite the tendency of urban growth around previous urban patches and in their vicinity, patches did not show a uniform distribution in the area, rather, they were irregular. This result is confirmed by the fact that the urban area has increased 2.1 times during the study period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Changes patterns
  • Urban Development
  • Remote Sensing
  • Geographic Information System
  • Gorgan